Faul mu Değil mi? Temas, İtme, Çelme — 30 Karar Senaryosu
Maç anında en çok bağıran kelime: “Fauul!” Ama hakem her temasa düdük çalmaz. “Fair charge”, avantaj kuralı, “reckless tackle”, “serious foul play” — bu kategoriler maç anında saniyenin altında ayrılır. Bu yazıda 30 spesifik temas senaryosunu sırayla cevaplayarak ne faul, ne değil sorusuna IFAB cevabını veriyoruz.
IFAB özünde 3 kategori: careless (dikkatsiz — frikik), reckless (pervasız — sarı kart), using excessive force (aşırı güç — kırmızı kart). Şiddet derecesi belirleyici.
01
Direkt Faul Türleri
Vuruştan doğrudan gol olabilen direkt frikik kategorileri.
Omuz omuza çarpma
FAUL DEĞİL
Omuz omuza temas normal oyundur. Top için yarış sırasında iki oyuncu omuz omuza geliyorsa — düdük çalmaz. Bu “fair charge” sayılır.
Omuz arkadan çarpma
FAUL
Arkadan omuz dayama = faul. Rakibi yere düşürürse direkt frikik + sarı kart. Şiddetliyse kırmızı.
Arkadan tekme
DİREKT FAUL + KART
Her zaman faul. Sarı veya kırmızı kart şiddetine göre.
İlk topa hakem önce hakem dokundu
SLİDE TACKLE OK
Önce topa, sonra rakibe değen kayma müdahalesi temiz. Topa önce hakem dokunmuşsa düdük çalmaz.
Önce rakibe dokunan kayma müdahalesi
FAUL
Top önce kazanılmadıysa = faul. Direkt frikik. Şiddete göre sarı veya kırmızı.
Çelme (trip)
FAUL
Her zaman faul. Şiddete göre sarı veya kırmızı kart. Ceza sahasındaysa penaltı.
Kol ile tutma (holding)
FAUL
Forma çekme, kol tutma, bel sarma — hepsi faul. Direkt frikik. Sürekli tekrarlarsa sarı kart.
İki el ile itme (push)
FAUL
Her zaman faul. Şiddete göre sarı kart. Top için yarışırken “hafif denge bozma” sayılmaz ama belirgin itme faul.
Top için yarışta omuz teması
FAUL DEĞİL
Eğer her iki oyuncu da topa odaklıysa ve omuz temasıysa — normal oyun. Top için yarış “shoulder-to-shoulder” temasını izin verir.
Sözel uyarı yetersiz, devam itilme
FAUL
Yarıştan sonra rakibi itmeye devam etmek faul. Sarı kart.
Tehlikeli ayak (yüksek tekme)
ENDIREKT FAUL
Yüksek ayak rakibe değmese bile tehlikeli oyun = endirekt frikik. Değdiyse direkt faul + kart.
İki ayakla atlama (cleat in)
DİREKT KIRMIZI
Her zaman direkt kırmızı kart. “Reckless” değil, “serious foul play” kategorisinde.
Atletizm yarışında omuzdan dirsek
KIRMIZI KART
Dirsek = şiddet aracı sayılır. Direkt kırmızı. Hakem görmediyse VAR uyarır.
Top oyunda iken rakibin formasını tutma
FAUL + KART
Forma tutma direkt frikik + sarı. Sürekli tekrarda sarı sonrası kırmızı.
Defansör hücumcuyu kollarıyla sardı
FAUL
Hücumcu top kontrolünü kaybedeceğine inanıyorsa düdük çalar. Ceza sahasındaysa penaltı.
Kaleci çıkış sırasında hücumcuyu engelledi
DURUMA BAĞLI
Eğer kaleci topa giderken hücumcunun yolunu temas olmadan engelledi → endirekt. Temas varsa → direkt faul + penaltı.
Hücumcu kaleciyi itti
FAUL
Hücumcu kaleciye temas etti — eğer kontrol için itme/çekme yapmışsa faul. Goal annulled.
Hücumcu ile kaleci hava topu yarışı
FAUL DEĞİL (genellikle)
İki oyuncu da topa odaklıysa = normal oyun. Ama hücumcu sıçramayan kaleciye sıçradı veya itti = faul.
Kaleciye sıçrarken sırtının üstüne basma
FAUL + KART
Sırta basma = tehlikeli oyun + kart. Modern futbolda kaleciye saldırı sıfır tolerans.
Yarışta kazara temas (her iki taraf düştü)
FAUL DEĞİL
İki oyuncu da topa odaklı + kazara temas = düdük yok. Hakem genelde “oyun devam” işareti yapar.
Sürekli faul yapan oyuncu (3-4 kez)
SARI KART
Tek bir faul kart gerekmese bile, sürekli yapanlar “persistent infringement” kategorisinde sarı kart yer.
İtiraz ile sarı kart
SARI KART
Hakeme sözel itiraz, eli açmak, küfür etmek = sarı kart. Aşırı küfür = direkt kırmızı.
Simülasyon (dive)
SARI KART
Yere düşme taklidi = sarı kart “sportmenliğe aykırı davranış”. Hakem VAR ile sonradan da görebilir.
Frikik öncesi mesafeyi koruyamama
SARI KART
9.15m mesafeyi 3 kez ihlal eden duvar oyuncusu = sarı kart. “Vakit kaybetme” kategorisinde.
Korner atışını geciktirme
SARI KART
Top kontrol altında değil + bilinçli zaman geciktirme = sarı kart.
Düşürülen hücumcuyu hakem çağırıyor: “devam et”
AVANTAJ
Hücumcu hâlâ topla devam edebiliyorsa = avantaj. Hakem oyunu durdurmaz, sonra düdük çalmaz. Bu “advantage rule”.
Avantaj sonrası gol gelmedi
FRİKİK GERİ ALINMAZ
Hakem avantaj çağırdı ama 4-5 saniye içinde gol gelmedi — frikik geri verilmez. Avantaj kararı kesindir.
İkinci sarı kart
KIRMIZI + ÇIKIŞ
Otomatik. Aynı maçta ikinci sarı = kırmızı kart + sahadan çıkış + sonraki maç cezası.
Saha dışında atılan top içeri sokulurken faul
DİREKT FAUL
Top oyun dışında olsa bile şiddet hareketi varsa kart + direkt frikik.
Hakeme atılan top
SARI KART
Hakem zaten oyun parçası. Hakeme top atan oyuncu sarı kart yer (kasıtlıysa kırmızı).
02
Avantaj Kuralı: Hakemin Sessiz Kararı
Düdük çalmadan oyunu sürdürmek nasıl olur?
Hakem faul gördüyse ama hücum eden takımın oyunu durdurmaması daha avantajlı olacaksa — düdük çalmaz, kollarını öne uzatır ve “devam et” işareti yapar. Buna advantage rule denir.
- 4-5 saniye kuralı: Avantaj çağrıldıktan sonra 4-5 saniye içinde pozisyon gelişmediyse, hakem geri dönüp düdük çalmaz. Avantaj kesindir.
- Kart hâlâ verilebilir: Hakem oyun durmasa bile fauliz oyuncuya sonradan kart gösterebilir.
- Gol gelirse: Avantajdan gol gelirse — gol geçerlidir, frikik geri verilmez.
- Pozisyon kaybedildiyse: 4-5 saniye içinde top kaybedilirse — frikik geri verilmez. Bu kuralın “acı” tarafı.
“Avantaj” hakem için bir “karar” değil, bir “karar vermeme”dir. Pierluigi Collina (eski FIFA elit hakem): “Avantaj kuralı, futbolun her şeyini iyi hakemin işaretidir. Düdük çalmak kolay; düdüğü çalmamak zor.”
03
Kart Sistemi
Sarı = uyarı, Kırmızı = çıkış. Her ihlalin kart karşılığı net.
İLGİLİ DOSYALAR
Hakem Dosyaları
KAYNAKLAR
Bu yazı için kullanılan başlıca kaynaklar
- IFAB — Law 12: Fouls and Misconduct — Faul ve hatalı davranış kuralının resmi metni.
- FIFA — Referee Programme — FIFA hakem eğitim sayfası.
- Wikipedia — Fouls and misconduct — Faul kategorileri için akademik özet.
- Pierluigi Collina — Le mie regole — Eski FIFA elit hakem Collina’nın anıları.
