Modern Futbol İstatistikleri Sözlüğü: xG, xA, PPDA ve 16 Temel Metrik
Eskiden futbol yorumcusu “şut sayısı” ve “top sahipliği” rakamlarıyla konuşurdu. Bugün ise xG, NPxG, xA, PPDA, progressive pass gibi metriklerle. Çünkü modern futbol bir matematik oyunu haline geldi. “Maçı 1-0 kazandık” yetmiyor — “xG 1.8’di, 2-0 kazanmamız gerekiyordu” deniyor. Bu yazıda futbol analitiğinin 16 temel metriğini tek tek açıkladık.
16 Temel İstatistik
01. xG (Expected Goals)
Bir şutun gole dönüşme olasılığı (0-1). Modern futbol analitiğinin temel metriği. 12 metreden 0.70 radyanlık açı ile vurulan şutun xG değeri yaklaşık 0.14 — yani bu şutlardan %14’ü gole dönüşür.
- Şut konumu (mesafe + açı)
- Şut hangi vücut bölümü
- Asistin türü
- Defans baskısı
- Kuruluşun bağlamı
02. xGA (Expected Goals Against)
Takımın yediği şutlardan ne kadar gol yemeyi bekleyeceği. Modern defansif performans değerlendirmesinin temel ölçüsü.
- Düşük xGA = iyi defansif blok
- Yüksek xGA = sürekli gol pozisyonu veriyor
- Sezon ortalaması maç başına 1-1.5
03. xGD (Expected Goal Difference)
xG – xGA. Takımın “gerçek” performansının özeti. Şanssız atılan goller veya şanssız yenilen goller aşırı önemli değil — xGD takımın yapısal kalitesi.
- Pozitif xGD = sezon boyu kazanmaya devam edebilir
- Negatif xGD = düşme adayı
04. xA (Expected Assists)
Bir oyuncunun yaptığı her pasın gole giden zincirde olma olasılığı. Yaratıcı oyuncuların gerçek değerini ölçer.
- Bruno Fernandes, Kevin De Bruyne — yüksek xA
- 10 numaralar için temel metrik
05. Post-shot xG (PSxG)
Şutun isabet edilip edilmediğini hesaba katan xG. Top kalecinin uzanma alanına gittiğine göre yeniden hesaplanır.
- Kaleci performansı değerlendirmesinde temel
- Yüksek PSxG kalecinin çok kurtarış yapması gerektiğini gösterir
06. NPxG (Non-Penalty xG)
Penaltı şutlarını çıkardığında geriye kalan xG. Penaltıların xG’si genellikle 0.78 — toplam xG’yi yanıltıcı olarak şişirir.
- Forvet karşılaştırmalarında doğru metrik
- Penaltı atan oyuncu varsa NPxG daha gerçekçi
07. Progressive Pass
Topu rakip kaleye 10+ metre yaklaştıran pas. Modern kuruluşun temel metriği.
- 6 numaraların hâkimiyetini ölçer
- Maç başına 50+ olan oyuncu elit
08. Progressive Carry
10+ metre dikine top sürme. Hızlı kanat oyuncuları ve box-to-box orta sahalar için temel ölçü.
- Vinicius Jr, Salah — yüksek progressive carry
- Modern futbol istatistikinin yıldız metriği
09. PPDA (Passes Per Defensive Action)
Rakibin pres altında kaç pas yapmasına izin verildiğini ölçer. Düşük PPDA = yüksek pres.
- Pep’in City’si: PPDA ~8
- Klopp Liverpool: PPDA ~7
- Yüksek pres göstergesi
10. Press Success Rate
Pres uygulandığında topu kazanma yüzdesi. Modern futbolun temel takım metriği.
- %30 üstü iyi
- %40 elit
- Gegenpressing takımlarının kalbi
11. Pas İsabeti
Atılan pasların kaç tanesinin tutmuş olduğu. Tikitaka takımlarda %85+, direkt futbolda %70-75.
- Manchester City: %88-90
- Long ball takım: %65-70
12. Koşu Mesafesi
Bir oyuncunun maç boyunca koştuğu toplam mesafe. Genel ortalama 10-12 km. Box-to-box orta saha 13+ km.
- N’Golo Kanté: maç başına 13 km
- Yavaş 10 numaralar: 8-9 km
13. Sprintler (High-Speed Runs)
30 km/h üzerinde yapılan koşular. Maç başına ortalama 30-50 sprint normal sayılır.
- Kanat oyuncuları: 60+ sprint
- Stoper: 20-30 sprint
14. Top Sahipliği
Takımın topla oynadığı sürenin yüzdesi. Tikitaka takımlarda %60-70, kontra-atak takımlarda %40-50.
- Pep City: %70+
- Atletico Madrid: %45-55
- Yüksek sahiplik = tikitaka
15. Şut Sayısı
Maç başına ortalama şut. Elit hücum takımlarda 15+. Defansif takımlarda 8-10.
- Top 5 lig ortalama: 12 şut/maç
- Manchester City: 16+
- Burnley: 7-8
16. İlerletici Pas Hattı Geçişi
Rakibin orta saha veya defans hattının arkasına ulaşan pas. Modern futbolun en değerli pas türü.
- Toni Kroos klasiği
- De Bruyne sırrı
- Maç başına 5+ olan oyuncu elit
Bu İstatistikleri Nerede Görürüm?
- FotMob — Canlı maç istatistikleri (mobil ücretsiz).
- FBref — En kapsamlı veri tabanı (web ücretsiz).
- StatsBomb — Profesyonel xG modelleri.
- Opta — Premier Lig’in resmi veri tedarikçisi.
- Whoscored — Maç başı oyuncu notları.
- Wyscout — Profesyonel scout veritabanı (ücretli).
Taktik & Tarih Dosyaları
Bu yazı için kullanılan başlıca kaynaklar
- Wikipedia — Expected Goals — xG’nin akademik tanımı ve kullanımı.
- StatsBomb — xG Documentation — Profesyonel xG modelinin teknik açıklaması.
- FBref — Statistics Glossary — FBref’in metrik sözlüğü.
- Football Manager Wiki — FM’in kullandığı analitik sistemi.
